Kultura Bartnicza

Lokalnie: Bartnictwo

Miejsce

Rezerwat Czarnia w gminie Czarnia, Myszyniecka bazylika mniejsza oraz dzwonnica z XVIII w. z żelaznymi kunami, Zagroda Kurpiowska w Kadzidle, wieś Durlasy. Miejsca znajdują się w powiecie ostrołęckim w województwie mazowieckim.

Na czym polega ta tradycja?

Od ponad 700 lat mieszkańcy Puszczy Kurpiowskiej hodują pszczoły w barciach, czyli wydrążonych pniach drzew. Choć bartnictwo jest umiejętnością znaną już plemionom słowiańskim ponad tysiąc lat temu, tradycja ta w nieprzerwanej formie – przekazywana z pokolenia na pokolenie – przetrwała jedynie na północnym Mazowszu, w powiecie ostrołęckim, dawnej królewszczyźnie.

17 grudnia 2020 r. Kultura bartnicza została wpisana na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Tradycja jest wspólnym dziedzictwem Słowian tworzących niegdyś Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Dlatego wpis na listę UNESCO został przygotowany wspólnie przez depozytariuszy z Polski i Białorusi, zwłaszcza z regionu Polesia.

Kiedy warto przyjechać?

Byśki – 6 sierpnia święto Przemienienia Pańskiego w Brodowych Łąkach.

W czasie święta i dzień przed można uczestniczyć w warsztatach lepienia tradycyjnych figur wotywnych z wosku. Można również zobaczyć podbieranie miodu z barci na żywo.

Przysięga Bartna Rugowa – 24 sierpnia w święto Świętego Bartłomieja w Myszyńcu.

Bartnicy zrzeszeni w Kurpiowskim Bractwie Bartnym zbierają się w Bazylice Mniejszej w Myszyńcu pod wezwaniem Trójcy Przenajświętszej. Tam czeka na nich Starosta Bartny, który przyjmuje od każdego z nich rączkę miodu. Po tym jak wszyscy bartnicy wleją do beczki miód dla Starosty Bartnego składają razem przysięgę bartną.

W Rezerwacie Czarnia znajdują się trzy barcie w żywym drzewie sosnowym. Wiek drzewa to ponad 200 lat

Przysięga Bartna składana jest co roku, po niej bartnicy i ich goście udają się na biesiadę bartną.

Przez cały rok warto odwiedzić:
- „Rezerwat Czarnia” – W nadleśnictwie Myszyniec, gmina Czarnia. Można obejrzeć tam ponad 200 letnie żywe drzewa bartne. Można również umówić się z bartnikami mieszkającymi w tej gminie.
- „Durlasy” w nadleśnictwie Ostrołęka, gmina Lelis. Można tam obejrzeć ponad 100 letnie żywe drzewa bartne. Można również umówić się z bartnikami mieszkającymi w tej gminie.
- Zagrodę Kurpiowską w Kadzidle – Gmina Kadzidło. Można tam zobaczyć odrzynki starych drzew bartnych i kłody bartne.
- XVIII w. Dzwonnica w Myszyńcu – Gmina Myszyniec. Multimedialne Muzeum w Dzwonnicy Myszynieckiej przedstawia historię regionu i tradycji kurpiowskich. Można zwiedzić galerię sztuki rękodzieła kurpiowskiego.

Co można przeżyć i czego się nauczyć na miejscu?

Obserwowanie przejawów kultury bartniczej (najlepiej w okresie od maja do września)
Można spróbować i zakupić miód i świece obrzędowe prosto od depozytariuszy
Udział w Przysiędze Bartnej Rugowej – wyjątkowe doświadczenie duchowe i kulturowe
Zwiedzanie Puszczy Kurpiowskiej z „Kurpiowskim Bractwem Bartnym”, które prowadzi:
- warsztaty dla dzieci i dorosłych
- spotkania z depozytariuszami
- spacery z przewodnikiem po „Rezerwacie Czarnia” i „Durlasach”
- lekcje historii dotyczące niematerialnego dziedzictwa i historii regionu
- pomagają zaplanować zwiedzanie Puszczy Kurpiowskiej szlakiem niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Stoisko na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie z okazji „Sceny Letniej – spotkanie z kulturą kurpiowską” w Narodowym Instytucie Kultury i Dziedzictwa Wsi. 13 sierpnia 2022 r.

Depozytariusze i opiekunowie tradycji

Członkowie Kurpiowskiego Bractwa Bartnego
Parafia Myszyniec – współorganizator uroczystości Przysięgi Bartnej Rugowej
Muzeum Kurpiowskie w Wachu – placówka muzealno-edukacyjna, która organizuje warsztaty, spotkania, spacery i konferencje
Gmina Czarnia – na terenie gminy Czarnia istnieje Prawo Bartne Kulturowe, prawo miejscowe. Jest jedyną gminą w Polsce i na świecie, gdzie istnieje prawo bartne wzorowane na średniowiecznych prawach bartnych
Regionalne Centrum Kultury Kurpiowskiej im. ks. W. Skierkowskiego w Myszyńcu – organizator „Miodobrania Kurpiowskiego” od 48 lat.