Miejsce
Kraków
Na czym polega tradycja
Powstałe w 1899 r. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa (od 2019 r. Muzeum Krakowa) od ponad stu lat dokumentuje dzieje miasta, gromadzi pamiątki oraz popularyzuje jego historię. Jednym z najważniejszych obszarów działalności muzeum jest jednak ochrona i upowszechnianie niematerialnego dziedzictwa kulturowego Krakowa.
Dlaczego działalność instytucji jest ważna dla niematerialnego dziedzictwa kulturowego?
Od 1946 r. Muzeum organizuje Konkurs Szopek Krakowskich, sprawując opiekę nad tradycją szopkarstwa, a od 1947 r. – pochód Lajkonika. W kolejnych latach przejęło także opiekę nad tradycją Bractwa Kurkowego oraz powołało wyspecjalizowaną komórkę zajmującą się folklorem i tradycjami miasta. Jej kontynuacją jest utworzone w 2023 r. Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa w Domu pod Krzyżem – miejsce spotkań depozytariuszy i „dom żywej tradycji”.
Dzięki sieci oddziałów Muzeum jest blisko lokalnych społeczności i ich zwyczajów. Rydlówka łączy pamięć o wydarzeniach, które zainspirowały „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, z pielęgnowaniem bronowickich tradycji. W Starej Synagodze prezentowane jest dziedzictwo krakowskich Żydów, Muzeum i Centrum Ruchu Harcerskiego dokumentuje tradycje harcerskie, a Przystań Muzeum współpracuje ze środowiskiem flisaków wiślanych.
Muzeum prowadzi również badania nad lokalnymi zwyczajami, opiekuje się zbiorami związanymi z niematerialnym dziedzictwem – w tym liczącą 295 obiektów kolekcją konkursowych szopek – oraz rozpoznaje i dokumentuje kolejne zjawiska dzięki programowi naukowemu „Atlas niematerialnego dziedzictwa Krakowa”.
Co może zainteresować turystę kulturowego?
Muzeum Krakowa prezentuje wyjątkową i bogatą ofertę dotyczącą zjawisk niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Są to zarówno wystawy stałe (m.in. w Rydlówce, w Pałacu Krzysztofory i czasowe (zwłaszcza ciesząca się od lat wielką popularnością Pokonkursowa wystawa szopek krakowskich w Pałacu Krzysztofory), jak też rozbudowana oferta wydarzeń. Wśród tych ostatnich są wydarzenia związane z dorocznymi tradycjami, jak Krakowski Babski Comber (ostatnia sobota karnawału), Konkurs na najpiękniejsze drzewko emausowe (sobota dwa tygodnie przed Świętami Wielkanocnymi), rozpoczęcie Flisu Królewskiego na Wiśle (początek maja), Pochód Lajkonika (w czwartek oktawy Bożego Ciała), Osadzanie Chochoła przed Rydlówką (sobota około 20 listopada), Konkurs Szopek Krakowskich (pierwszy czwartek grudnia). Oprócz biernego uczestnictwa w wydarzeniach czy wystawach, Muzeum proponuje i zachęca do aktywnego doświadczenia niematerialnego dziedzictwa miasta. Ma to miejsce dzięki bezpośredniej relacji między depozytariuszem a odbiorcą w ramach warsztatów (szopkarstwa krakowskiego, koronki klockowej, ozdabiania stroju krakowskiego). Poziom warsztatów jest zróżnicowany, dzięki czemu będą one fajną przygodą dla początkujących (m.in. grup przedszkolnych i szkolnych, rodzin z dziećmi), jak też dla osób chcący rozwinąć swoje umiejętności rękodzielnicze (m.in. szopkarskie warsztaty mistrzowskie, koronka klockowa, haf krakowski).
Kiedy warto przyjechać?
- Konkurs Szopek Krakowskich – corocznie pierwszy czwartek grudnia, Rynek Główny, godz. 10.00–12.00 (najbliższy 3 grudnia 2026)
- Pokonkursowa wystawa szopek krakowskich, 9 grudnia 2026 – 27 lutego 2027, Pałac Krzysztofory, Rynek Główny 35
- Pochód Lajkonika – corocznie czwartek oktawy Bożego Ciała, trasa między Zwierzyńcem a Rynkiem Głównym, godz. 12.30–21.30 (najbliższy 3 czerwca 2027)
- Flis Królewski na Wiśle, corocznie po 3 maja, Przystań Muzeum przy Bulwarze Rodła na Wisłą i cały odcinek Wiły od „0” do Gdańska (najbliższy 4 maja 2027)
- Krakowski Babski Comber, corocznie ostatnia sobota karnawału, trasa między targowiskiem Stary Kleparz a Rynkiem Głównym, godz. 14.00-16.00 (najbliższy 6 lutego 2027)
- Konkurs najpiękniejsze drzewko emausowe, corocznie sobota dwa tygodnie przed Świętami Wielkanocnymi, Plac Szczepański, godz. 10.00 (najbliższy 13 marca 2027)
- Pokonkursowa wystawa drzewek emausowych, Kamienica Hipolitów, pl. Mariacki 3, 21marca – 3 maja 2027
- Osadzanie Chochoła, corocznie sobota około 20 listopada, Rydlówka, godz. 11. 00–18. 00, ul. Włodzimierza Tetmajera 28 (najbliższe 21 listopada 2026)
- Pochód Kolędniczy, corocznie ostatnia sobota grudnia, trasa z Rydlówki do Rynku Głównego (najbliższy 30 grudnia 2026)
- Wystawa czasowa: „Kraków. Dźwięki, melodie, słowa”, Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa, ul. Szpitalna 21, od środy do niedzieli, godz. 10.00–17.00 (wystawa czynna do 11 października).
Edukacja, przekaz i współpraca z depozytariuszami
Szczególne miejsce zajmują warsztaty prowadzone przez depozytariuszy tradycji, umożliwiające bezpośredni kontakt z żywym dziedzictwem. Uczestnicy mogą poznać m.in. szopkarstwo krakowskie, koronkę klockową czy techniki zdobienia stroju krakowskiego. Zajęcia są dostosowane zarówno do dzieci, rodzin i początkujących, jak i osób chcących rozwijać swoje umiejętności podczas warsztatów mistrzowskich z zakresu szopkarstwa, koronki klockowej czy haftu krakowskiego. Warsztaty prowadzone są bezpośrednio przez depozytariuszy zjawisk wpisanych na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Muzeum Krakowa zapewnia niezbędne materiały i narzędzia do pracy. Część warsztatów jest bezpłatna.
- Warsztaty szopkarskie dla rodzin z dziećmi
Cykl trzech spotkań prowadzonych przez doświadczonych szopkarzy, podczas których uczestnicy wykonują od podstaw własne szopki konkursowe. Poznają kolejne etapy ich budowy – od projektu, przez dekoracje, po oświetlenie i mechanizmy. Gotowe prace biorą udział w Konkursie Szopek Krakowskich i są prezentowane na wystawie pokonkursowej w Pałacu Krzysztofory.
- Warsztaty mistrzowskie dla młodych szopkarek i szopkarzy
Specjalistyczne zajęcia dla osób od około 14. roku życia, uczestników Konkursu Szopek Krakowskich, którzy chcą rozwijać swoje umiejętności pod okiem uznanych twórców.
- Warsztaty mistrzowskie dla dorosłych
Zajęcia dla osób przygotowujących się do udziału w Konkursie Szopek Krakowskich lub doskonalących swój warsztat. Prowadzone są w grupach dla początkujących i zaawansowanych.
- Warsztaty szopkarskie dla przedszkoli i szkół podstawowych
Podczas cyklu trzech spotkań dzieci wykonują własne szopki z przygotowanych elementów, poznając tradycję szopkarstwa krakowskiego i biorąc udział w Konkursie Szopek Krakowskich. Wszystkie prace prezentowane są na wystawie pokonkursowej.
- Warsztaty krakowskiej koronki klockowej
Zajęcia prowadzone przez mistrzynie ze Stowarzyszenia Koronczarek Ziemi Krakowskiej, podczas których uczestnicy poznają tradycję koronki klockowej oraz wykonują charakterystyczne wzory wykorzystywane w stroju krakowskim.
- Warsztaty haftu krakowskiego
Uczestnicy uczą się zdobienia elementów stroju krakowskiego i współczesnych przedmiotów użytkowych technikami inspirowanymi haftem i aplikacjami z gorsetów bronowickich. Warsztaty prowadzą specjalistki z Pracowni Stroju Krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Bronowic.
- Warsztaty poświęcone tradycji Lajkonika
Zajęcia dla przedszkolaków i uczniów klas I–III szkół podstawowych prowadzone z udziałem członków orszaku Lajkonika. Łączą opowieść o historii i symbolice pochodu z zabawami muzyczno-ruchowymi, nauką tańca i piosenki oraz wykonaniem tradycyjnych tatarskich czapek. Dzieci mogą następnie wykorzystać własnoręcznie wykonane nakrycia głowy podczas udziału w pochodzie Lajkonika.
Depozytariusze, partnerzy i opiekunowie dziedzictwa
Muzeum Krakowa od lat współpracuje z licznymi społecznościami depozytariuszy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Krakowa – zarówno grupami nieformalnymi, jak i organizacjami społecznymi. Najdłuższą historię ma współpraca ze środowiskiem szopkarzy krakowskich oraz orszaku Lajkonika, przekazywana z pokolenia na pokolenie. Wśród organizacji reprezentujących to środowisko działa m.in. Fundacja Tradycja Szopki Krakowskiej.
Od 2015 r. Muzeum współpracuje także ze Stowarzyszeniem Koronczarek Ziemi Krakowskiej, a z Towarzystwem Przyjaciół Bronowic realizuje działania związane z tradycyjnym strojem krakowskim i organizacją dorocznego Osadzenia Chochoła. Partnerami Muzeum są również organizacje skupiające flisaków wiślanych, które współtworzą coroczny Królewski Flis na Wiśle.
Ponadto Muzeum współpracuje z licznymi organizacjami pozarządowymi, grupami lokalnymi i zespołami artystycznymi, rozwijając działania na rzecz ochrony i popularyzacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Jednocześnie, dzięki programowi naukowemu „Atlas niematerialnego dziedzictwa Krakowa”, rozpoznaje i nawiązuje współpracę z kolejnymi społecznościami depozytariuszy tradycji miasta.
Przydatne linki
Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa (FB)
Przystań Muzeum (FB)
Rydlówka (FB)
Dane kontaktowe i rezerwacje
Centrum Obsługi Zwiedzających
Rynek Główny 35 (Pałac Krzysztofory)
31-011 Kraków
czynne: poniedziałek – niedziela 10.00 – 19.00
tel. 12 426 50 60
email: info@muzeumkrakowa.pl
