Tradycje tkackie Bodzentyna i okolic

Miejsce

Wiącka, Wzdół ParceIe, Wzdół Kolonia, Ściegnia, Podmielowiec – okolice Bodzentyna, gmina Bodzentyn, województwo świętokrzyskie

Na czym polega ta tradycja?

W naszym regionie tkactwo było chlebem powszednim dnia codziennego. Przede wszystkim kobiety zajmowały się uprawą lnu, przygotowaniem przędzy i tkaniem. Tkano płótno, z którego szyto koszule, worki, derki, spodnie, sienniki, płachty, kapy. Krosna znajdowały się niemalże w każdym domu od jesieni do wiosny.

Początkowo tkano płótno białe, a z czasem przystąpiono do tkania tkanin użytkowych, które były bardziej barwne. Były to tzw. pasiaki świętokrzyskie, czyli kilimy, bieżniki i chodniki w kolorowe pasy charakterystyczne dla naszego regionu. Ich wygląd przypominał układ naszych świętokrzyskich pól.

Z wełny kobiety tkały zapaski naramienne i zapaski przedsobne (burki), które służyły jako strój wiejskich kobiet. Były to wełniane nakrycia tworzone w czarno-czerwone pasy. Czarny kolor symbolizował umiłowanie i przywiązanie do ziemi, czerwony to symbol krwi przelanej w walkach partyzanckich i narodowowyzwoleńczych.

Tkactwo świętokrzyskie to tradycyjne rzemiosło ludowe polegające na ręcznym wytwarzaniu tkanin z lnu i wełny na krosnach. W regionie świętokrzyskim jego początki sięgają co najmniej XVI wieku – pierwsze wzmianki o nim pojawiają się w dokumentach archiwalnych około 1560 roku.

Tradycja ta była ważną częścią codziennego życia mieszkańców wsi. Kobiety zajmowały się uprawą lnu, przygotowaniem przędzy oraz tkaniem materiałów potrzebnych w gospodarstwie. Na krosnach powstawały m.in. płótna na koszule, worki, derki, spodnie, płachty, kapy czy sienniki. Z czasem zaczęto tworzyć bardziej dekoracyjne tkaniny użytkowe, takie jak pasiaki świętokrzyskie – kilimy, bieżniki i chodniki w charakterystyczne kolorowe pasy inspirowane układem pól regionu.

Z wełny kobiety tkały zapaski naramienne i zapaski przedsobne (burki). Były elementem stroju ludowego. Ich czarno-czerwone pasy mają symboliczne znaczenie – czerń symbolizuje przywiązanie do ziemi, a czerwień nawiązuje do krwi przelanej w walkach narodowowyzwoleńczych. Do dziś noszą je kobiety podczas uroczystości regionalnych, kościelnych i państwowych.

Tkactwo wyróżnia się ręcznym sposobem produkcji, regionalnymi wzorami i symboliką kolorów. W XX wieku rozwijało się również w ramach działalności spółdzielni „Tkactwo Świętokrzyskie” w Bodzentynie, gdzie powstawały wyroby z wełny i lnu m.in. kilimy, obrusy i serwety. Miejsca pracy znajdowali tam mieszkańcy okolicznych miejscowości i Bodzentyna. Wprowadzano różne kolory: zielony, miodowy, ale przeważał czerwony i czarny.

Obecnie tradycja ta przeżywa ponowne zainteresowanie. Może być szczególnie interesująca dla osób pasjonujących się kulturą ludową, rękodziełem, historią regionów oraz dla tych, którzy chcą poznać dawne techniki rzemieślnicze i tworzyć unikatowe, ręcznie wykonane tkaniny.

Kiedy warto przyjechać?

Nasze okolice są regionem turystycznym, dlatego zapraszamy do naszych gospodarstw turystów, gości, młodzież, grupy zorganizowane i indywidualnych podróżników przez cały rok.

Stowarzyszenie posiada kilka pracowni tkackich:

• Jadwiga i Marek Dulęba – agroturystyka „Na Górce”, Wiącka 85A, czynna od wiosny do późnej jesieni – tkaczka Jadzia
• Agroturystyka „Zacisze pod Gołyską” – Agnieszka Nowak, Wzdół ParceIe 34 – zapraszamy przez cały rok z możliwością noclegu i wyżywienia – tkaczka Agnieszka
• Siedziba Stowarzyszenia „Świętokrzyskie Tkaczki”, Ściegnia 45 – zapraszamy przez cały rok na pokazy tkackie – tkaczka Beata
• Wzdół Kolonia 12 – tkaczka Hania i tkaczka Ania zapraszają w okresie lata na pokazy tkackie
• Podmielowiec 1 – tkaczka Julka zaprasza do swojej pracowni
• Tkaczka Krysia jest zawsze z nami i służy nam pomocą

Co można przeżyć i czego się nauczyć na miejscu?

Stowarzyszenie „Świętokrzyskie Tkaczki” prowadzi kilka projektów edukacyjnych:

• „Ścieżka edukacyjna tkaczki” to projekt edukacyjno-turystyczny realizowany w okolicach Bodzentyna. Jego celem jest popularyzacja tradycyjnego tkactwa świętokrzyskiego oraz przekazywanie tej umiejętności kolejnym pokoleniom.

Uczestnicy mogą:

1. zobaczyć i poznać nazwy tradycyjnych narzędzi tkackich i przyborów do tkania oraz dawnych warsztatów
2. odwiedzić miejsca związane z tkactwem, np. „Lnianą Izbę”, gdzie poznają obróbkę lnu i przygotowanie nici. Można zasiąść do krosna i utkać krajkę, pasiak i wykorzystać go w dowolny sposób, np. jako chodnik, bieżnik, etui na laptopa czy poszewkę na poduszkę
3. poznać cały proces powstawania tkaniny, od uprawy lnu do tkania na krośnie
4. dowiedzieć się, jak przygotowuje się osnowę i warsztat tkacki
5. obserwować pokaz tkania tradycyjnych pasiaków świętokrzyskich
   

• Warsztaty stacjonarne oraz wyjazdowe do szkół, podczas których i młodzież, i seniorzy poznają tradycje tkackie

• Projekty edukacyjne, w których mogą wziąć udział mieszkańcy województwa oraz osoby z innych regionów

• Członkinie Stowarzyszenia biorą udział w jarmarkach i konkursach sztuki ludowej

• Organizują wystawy prezentujące swoje prace.

Moda z Tradycją to przestrzeń, w której nić historii spotyka współczesną formę.

Moda powstaje tu świadomie – od pierwszej kreski projektu, przez wybór tkanin, aż po gotową kreację. Autorki sięgają do dziedzictwa świętokrzyskiego tkactwa, czerpiąc z jego rytmu, koloru i struktury, i przekładamy je na język nowoczesnego designu.
To miejsce dla kobiet, które czują, że tradycja nie jest przeszłością – ale inspiracją.
Dla tych, które chcą tworzyć, eksperymentować i nadawać dawnym wzorom nowe życie.
Od projektu do kreacji.
Od korzeni do współczesności.
Nitka po nitce – własny styl.

Depozytariusze i opiekunowie tradycji

• Jadwiga i Marek Dulęba – agroturystyka „Na Górce”, Wiącka 85A, czynna od wiosny do późnej jesieni – tkaczka Jadzia
• Agroturystyka „Zacisze pod Gołyską” – Agnieszka Nowak, Wzdół ParceIe 34 – zapraszamy przez cały rok z możliwością noclegu i wyżywienia – tkaczka Agnieszka
• Siedziba Stowarzyszenia „Świętokrzyskie Tkaczki”, Ściegnia 45 – zapraszamy przez cały rok na pokazy tkackie – tkaczka Beata
• Wzdół Kolonia 12 – tkaczka Hania i tkaczka Ania zapraszają w okresie lata na pokazy tkackie
• Podmielowiec 1 – tkaczka Julka zaprasza do swojej pracowni
• Tkaczka Krysia jest zawsze z nami i służy nam pomocą

Stowarzyszenie „Świętokrzyskie Tkaczki” powstało z pasji do tradycyjnego tkactwa i potrzeby ocalenia od zapomnienia rzemiosła charakterystycznego dla Bodzentyna i okolic. Swoją działalność rozpoczęło w 2015 roku jako grupa „Alebabki Wzdół”, skupiająca osoby zainteresowane nauką i odtwarzaniem dawnych technik tkackich.

Członkinie stowarzyszenia zajmują się tkaniem, prowadzą warsztaty i pokazy, realizują projekty edukacyjne oraz uczestniczą w wydarzeniach kulturalnych i jarmarkach. Ważnym elementem ich działalności jest przekazywanie wiedzy o całym procesie powstawania tkaniny – od obróbki lnu po pracę na krośnie. Dzięki wieloletnim działaniom stowarzyszenia „Tradycje tkackie Bodzentyna i okolic” 17 grudnia 2024 r. zostały wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.

Przydatne linki

https://swietokrzyskietkaczki.pl
https://www.facebook.com/share/1NxeFUyNxK/

Dane kontaktowe i rezerwacje

Beata Syzdół
Prezes Stowarzyszenia „Świętokrzyskie Tkaczki”
tel. 511 559 008
mail: beata609@onet.pl