Tradycje kulturowe Bukówca Górnego

Miejsce

Bukówiec Górny, wieś położona w gminie Włoszakowice, powiat leszczyński, województwo Wielkopolskie.

Na czym polega ta tradycja?

Historia wsi Bukówiec Górny sięga czasów słowiańskich. Najstarsze zachowane dokumenty z okresu lokacji (XIII wiek) oraz księgi parafialne potwierdzają ciągłość osadnictwa i głębokie zakorzenienie wielu rodów chłopskich. Kolorytu lokalnej historii dodają wątki osadnictwa łużyckiego, kozackiego i tatarskiego. Od czasów zaborów wieś znana jest z silnych tradycji patriotycznych oraz pewnej hermetyczności.

W okresie zaborów nie osiedlił się tu żaden Niemiec, nie zawarto też żadnego małżeństwa mieszanego, co sprawiło, że po II wojnie światowej Bukówiec Górny zachował jednolity charakter kulturowy. Tradycja obejmuje wiele elementów przekazywanych z pokolenia na pokolenie – żywych, pielęgnowanych i obecnych w codziennym życiu mieszkańców:

tradycyjny taniec, muzykę dudziarską, śpiew
zwyczaje i obrzędy – chodzenie z nowym lotkiem, lotanie z klekotami, chodzenie gwiozdorów, gwiozdek i diobłów)
gwarę
sztukę ludową – hafty na białym tiulu i płótnie, wyrób kopek, rzeźbę, pająki ze słomy
stroje bukówieckie
tradycyjne wyroby – powidła śliwkowe smażone w kotłach koprowych, wypiek chleba i podpłomyków (podpłómków), wyrób serów: smażonego i serków kulanych, oraz takich potraw jak: prażonka, wychopki, kulanki
tradycja hodowli i użytkowania koni

To już jedyne miejsce w regionie leszczyńskim, gdzie tradycje te są wciąż żywe.

Kiedy warto przyjechać?

Zwyczaje:

Chodzenie z nowym lotkiem – czwarta niedziela Wielkiego Postu. Dzieci chodzą po wsi z kolorowymi gaikami i śpiewają specjalną piosenkę (przybliżone godziny: 9.00 – 13.00, wtedy chodzą też dzieci z Zespołu Regionalnego Nowe Lotko) Zwyczaj o korzeniach słowiańskich, wizyta nowego lotka przynosi wiosnę, ciepło, urodzaj i pomyślność.
Lotanie z klekotami – Wielki Piątek i Wielka Sobota. W porze bicia dzwonów (7.00, 12.00, 18.00) chłopcy, według ustalonego przed wiekami porządku, biegają po wsi z kołatkami i specjalnymi taczkami
Chodzenie gwiozdorów, gwiozdek i diobłów – cały adwent. Prywatne wizyty w domach wieczorami. W jedną z niedziel adwentowych Zespół Regionalny im. Anny Markiewicz organizuje przejazd bryczkami gwiozdorów, gwiozdek i diobłów w charakterystycznych strojach przez wieś. Mieszkańcy z dziećmi wychodzą z domów, wtedy bryczka ztrzymuje się i jest tradycyjna rozmowa z gwiozdorami

Imprezy cykliczne:

2 maja – Powiatowa wystawa koni hodowlanych (miejsce: tzw. boisko końskie w Bukówcu)
3 maja – Konkurs w powożeniu zaprzęgami parokonnymi im. Józefa Lipowego (znanego miłośnika koni z Bukówca). Miejsce: tzw. boisko końskie w Bukówcu.
Ostatnia niedziela sierpnia – dożynki wiejskie, miejsce: tereny zielone przy Sali Wiejskiej
Ostatnia niedziela września – Festiwal Tradycji Dzień Tatara, miejsce: tereny zielone przy sali wiejskiej i Sala Wiejska
11 listopada – przejazd postaci historycznych związanych z walkami niepodległościowymi przez wsie gminy Włoszakowice
Ostatnia niedziela listopada– Konkurs Mówimy gwarą – dla dzieci i młodzieży. Miejsce: Sala Wiejska

Co można zwiedzić?

Izba Regionalna – chata z 1872 r., urządzona w stylu z przełomu XIX i XX w., z autentycznym wyposażeniem. Oprócz mebli, narzędzi i urządzeń gospodarskich można tu zobaczyć wiele ciekawych eksponatów związanych ze strojami ludowymi, sztuką ludową oraz fotografią. Na przydomowym ogródku rosną dawne odmiany roślin ozdobnych. Prezentowane są również archiwalne zdjęcia z historii wsi z lat 1900–1939. Zwiedzanie możliwe po wcześniejszym umówieniu telefonicznym.

Wiatrak koźlak z 1882 r. – z zachowanym kompletnym mechanizmem mielącym oraz krupnikami do produkcji kaszy. We wnętrzu znajdują się wystawy dawnych narzędzi rolniczych i warsztatów rzemieślniczych. Dzięki zamontowanym monitorom można zobaczyć, do czego służyły poszczególne narzędzia i jak się nimi posługiwano. Przy ul. Dłużyńskiej znajduje się drugi ocalony wiatrak koźlak (własność prywatna). Zwiedzanie obu obiektów możliwe po wcześniejszym umówieniu telefonicznym.

Monumentalne rzeźby bukówieckiego rzeźbiarza ludowego Jerzego Sowijaka. W centrum Bukówca znajduje się rzeźba przedstawiająca ludową kapelę – dudziarza i skrzypka. W niemal każdej wsi gminy ustawiono inne figury, nawiązujące do historii lub charakterystycznych cech danej miejscowości.

Co można przeżyć i czego się nauczyć na miejscu?

Ścieżka regionalna – Zofia Dragan wraz z zespołem Nowe Lotko od wielu lat organizuje zajęcia w ramach tzw. ścieżki regionalnej. Trasa obejmuje tradycyjnie Izbę Regionalną, wiatrak koźlak, pracownię rzeźbiarza ludowego oraz warsztaty w Gminnym Centrum Folkloru (taniec, śpiew, plastyka obrzędowa, prezentacje multimedialne). Na tej trasie, rozszerzonej o kilka dodatkowych punktów, odbywają się również gry uliczne. Zajęcia na ścieżce regionalnej i gry uliczne odbywają się po wcześniejszym umówieniu.

Występy bukówieckich zespołów i kapel, a także przejażdżki konne i pokazy jeździeckie można zobaczyć podczas różnych imprez (nie tylko w Bukówcu). Istnieje również możliwość zamówienia występu lub pokazu.

Depozytariusze i opiekunowie tradycji

Stowarzyszenie Bukówczan MANU
Zespół Regionalny im. Anny Markiewicz
Zespół Regionalny Nowe Lotko I kapela dudziarska Nowe Lotko
Kapela Dudziarska Manugi
Kabaret Dziura (gwarowy)
Jerzy Sowijak – rzeźbiarz ludowy
Izabela Gbór – tradycyjne hafty, wyrób kopek z tiulu (czepców)
Paweł Apolinarski – hodowca koni, założyciel i prowadzący Grupy Apolinarskiego, kontynuator tradycji tatarskich i kozackich (pokazy dżygitówki, pokazy tatarskie, kaskaderka konna) oraz XVII Pułku Ułanów.
Zofia Dragan – regionalistka, instruktorka Zespołu Nowe Lotko, gawędziarz ludowy, członek kabaretu Dziura, oprowadza po Izbie Regionalnej
Barbara Dragan – instruktor Zespołu Nowe Lotko, znawca gwary bukówieckiej
Tomasz Skorupiński – znawca młynarstwa i tradycyjnego rzemiosła, oprowadza po wiatraku
Małgorzata Woźna – kierierownik Zespołu Regionalnego im. A. Markiewicz
Patryk Szulc – dudziarz, szef kapeli Manugi
Michał Umławski – dudziarz, szef kapeli Nowe Lotko, nauczyciel gry na dudach i skrzypcach podwiązanych

W Bukówcu jest wielu hodowców koni, którzy posiadają łącznie 200 – 250 koni. W wielu domach piecze się chleb i wyrabia tradycyjne sery. We wrześniu smaży się tradycyjne powidła w kotłach koprowych.

Przydatne linki

strona Stowarzyszenia Bukówczan MANU
www.facebook.com/StowarzyszenieMANU
strona konkursów „Mówimy Gwarą” oraz projektu „Mómy do pogodania – gwara w sieci”
www.facebook.com/gwarawsieci

sześć wirtualnych lekcji -warsztatów prowadzonych przez nauczycieli-regionalistów, z udziałem dzieci i młodzieży z Zespołu Regionalnego Nowe Lotko, artystów ludowych i mieszkańców wsi. Lekcje przeznaczone są głównie dla klas I-IV szkoły podstawowej i przedszkoli.

sześć wirtualnych lekcji-warsztatów prowadzonych przez nauczycieli-regionalistów, z udziałem dzieci i młodzieży z Zespołu Regionalnego Nowe Lotko, artystów ludowych oraz mieszkańców wsi. Lekcje przeznaczone są głównie dla klas I–IV szkoły podstawowej oraz dla przedszkoli. Twórcą i administratorem strony jest Stowarzyszenie Bukówczan „MANU”. www.facebook.com/SlownikGwarowy