Miejsce
Poznań
Dlaczego działalność instytucji jest ważna dla niematerialnego dziedzictwa kulturowego?
Poznańskie Centrum Dziedzictwa prowadzi działania na rzecz rozpoznawania, badania, interpretowania, dokumentowania i popularyzowania materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego Poznania. Od 2024 roku, we współpracy z Polskim Towarzystwem Ludoznawczym realizuje projekt „Po poznańsku”, którego celem jest identyfikacja lokalnych praktyk, zwyczajów i tradycji, budujących tożsamość mieszkańców miasta. Projekt skupia się na dziedzictwie żywym, przekazywanym z pokolenia na pokolenie i obecnym w codziennych doświadczeniach Poznanianek i Poznaniaków. Poznańskie Centrum Dziedzictwa dąży do odkrywania i dokumentowania szczególnie takich zjawisk, które są ważne dla lokalnych społeczności, lecz dotąd pozostawały poza oficjalnym systemem ochrony dziedzictwa.
Tematyka niematerialnego dziedzictwa jest obecna we wszystkich obszarach działalności instytucji: wystawiennictwie, edukacji, turystyce, działalności naukowo-badawczej oraz aktywizacji lokalnej. Efektem tych działań jest nie tylko popularyzacja lokalnych tradycji, ale także wzmacnianie poczucia wspólnoty i odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa miasta dla przyszłych pokoleń.
Istotnym osiągnięciem Poznańskiego Centrum Dziedzictwa było wprowadzenie zagadnień związanych z niematerialnym dziedzictwem kulturowym do kluczowych dokumentów miejskich, w tym Poznańskiego Programu dla Kultury 2024-2028 oraz Strategii Rozwoju Miasta Poznania 2040+, co przyczynia się do trwałego uwzględnienia tej tematyki w polityce rozwoju miasta.
Co może zainteresować turystę kulturowego?
Poznańskie Centrum Dziedzictwa zaprasza do odkrywania niematerialnego dziedzictwa Poznania poprzez wystawy, spacery i wydarzenia edukacyjne. Działania realizowane są przede wszystkim w ramach marek instytucji: Bramy Poznania, Centrum Szyfrów Enigma, Traktu Królewsko-Cesarskiego i Galerii Śluza.
Brama Poznania to interaktywne centrum interpretacji dziedzictwa poświęcone Ostrowowi Tumskiemu, początkom państwa polskiego i historii Poznania. Zwiedzanie obejmuje multimedialną ekspozycję z audioprzewodnikiem dostępnym w ośmiu językach oraz spacer po wyspie katedralnej. Regularnie organizowane są także oprowadzania tematyczne i zajęcia edukacyjne dla różnych grup odbiorców.
Osoby zainteresowane historią miasta mogą skorzystać z oferty Traktu Królewsko-Cesarskiego, głównego szlaku turystyczno-kulturowego Poznania, prowadzącego przez najważniejsze zabytki i miejsca związane z dziejami miasta. W ramach Traktu powstał również folder prezentujący Poznański Szlak Niematerialnego Dziedzictwa. Trasa prowadzi przez wybrane przejawy poznańskiego niematerialnego dziedzictwa, przybliżając lokalne tradycje, zwyczaje, praktyki oraz zjawiska współtworzące tożsamość miasta i jego mieszkańców.
W Galerii Śluza prezentowane są wystawy czasowe pokazujące współczesny Poznań i jego przemiany w kontekście historycznym.
Ważnym miejscem na mapie turystyki kulturowej jest również Centrum Szyfrów Enigma, prezentujące historię poznańskich matematyków, którzy złamali kod Enigmy, oraz znaczenie tego osiągnięcia dla historii XX wieku.
Fot. Łukasz Gdak
Wśród inicjatyw Poznańskiego Centrum Dziedzictwa znajduje się Poznański Szlak Legend dla Dzieci. Jest to całoroczna trasa edukacyjna, dzięki której najmłodsi wraz z opiekunami mogą poznawać miejskie legendy, lokalne opowieści i postaci związane z historią Poznania. Zwiedzający mogą samodzielnie odkrywać miejsca związane z poznańskimi podaniami, korzystając z mapy szlaku oraz książki zawierającej zbiór poznańskich legend. Projektowi towarzyszą także działania animacyjne.
Osoby zainteresowane niematerialnym dziedzictwem kulturowym Poznania mogą sięgnąć także po publikacje z serii „Po poznańsku”, poświęcone wybranym przejawom lokalnego dziedzictwa. Dotychczas ukazały się m.in. opracowania dotyczące pamięci o Piastach oraz tradycji wianków świętojańskich. Publikacje przybliżają genezę, znaczenie i współczesne funkcjonowanie tych zjawisk, pokazując, w jaki sposób historyczne tradycje i lokalne praktyki są obecne w życiu współczesnych mieszkańców Poznania. Seria stanowi przystępne źródło wiedzy dla osób chcących lepiej poznać kulturową tożsamość miasta.
Fot. Łukasz Gdak/ Agata Kierzkowska
Kiedy warto przyjechać?
W wydarzeniach Poznańskiego Centrum Dziedzictwa można uczestniczyć przez cały rok. Stałymi atrakcjami są multimedialna ekspozycja Bramy Poznania poświęcona historii Ostrowa Tumskiego i początkom państwa polskiego, zwiedzanie wyspy katedralnej z audio przewodnikiem, wystawy czasowe w Galerii Śluza, a także ekspozycja Centrum Szyfrów Enigma.
Turysta może także uczestniczyć w licznych spacerach miejskich, warsztatach, koncertach, spotkaniach, wydarzeniach plenerowych i działaniach przyrodniczo-edukacyjnych organizowanych przez cały rok. Część z nich jest ogólnodostępna, natomiast wydarzenia specjalne i zajęcia dla grup wymagają wcześniejszej rezerwacji. Aktualny program publikowany jest w aktualnościach Poznańskiego Centrum Dziedzictwa.
Fot. Łukasz Gdak
Edukacja, przekaz i współpraca z depozytariuszami
Poznańskie Centrum Dziedzictwa wspiera przekaz wiedzy, pamięci i umiejętności poprzez działania badawcze, dokumentacyjne, edukacyjne i animacyjne angażujące mieszkańców. Szczególne znaczenie ma realizowany od 2024 roku projekt „Po poznańsku”. Pomaga on budować świadomość znaczenia lokalnych tradycji, zwyczajów i praktyk społecznych oraz wspiera działania na rzecz ich ochrony i dalszego rozwoju.
Jednym z efektów projektu jest publikacja „Po poznańsku. Raport o niematerialnym dziedzictwie miasta”, przygotowana przez grono badaczek i badaczy, pracowników instytucji kultury, przewodników miejskich, aktywistów oraz osób zajmujących się dziedzictwem Poznania. Raport prezentuje 44 zjawiska związane z żywym dziedzictwem miasta, od lokalnych tradycji i zwyczajów po praktyki społeczne, wydarzenia i formy aktywności ważne dla mieszkańców. Publikacja pokazuje różnorodność zjawisk tworzących tożsamość Poznania, a jednocześnie stanowi punkt wyjścia do dalszego odkrywania i dokumentowania kolejnych przejawów niematerialnego dziedzictwa miasta.
Fot. Łukasz Gdak
Ważnym elementem działań edukacyjnych są publikacje i wystawy planszowe z serii „Po poznańsku”, poświęcone wybranym przejawom niematerialnego dziedzictwa kulturowego Poznania. Powstają one we współpracy z badaczami, ekspertami i depozytariuszami dziedzictwa, przyczyniając się do popularyzacji wiedzy o lokalnych tradycjach, zwyczajach i praktykach kulturowych oraz wspierając ich przekaz kolejnym pokoleniom.
Uzupełnieniem działań popularyzujących niematerialne dziedzictwo kulturowe jest projekt „Rok po poznańsku”. To seria plakatów prezentujących wybrane przejawy niematerialnego dziedzictwa Poznania w rytmie kolejnych pór roku. Projekt pokazuje, że dziedzictwo miasta jest obecne w codziennym życiu mieszkańców: w lokalnych zwyczajach, języku, kulinariach, sposobach spędzania wolnego czasu i świętowania. Jego celem jest zachęcanie mieszkańców i odwiedzających Poznań do odkrywania niematerialnego dziedzictwa obecnego w codziennych doświadczeniach.
Istotnym elementem działań instytucji jest również Fest Fyrtel, realizowany we współpracy z mieszkańcami trzech dzielnic Poznania: Łazarza, Wildy i Jeżyc. Projekt angażuje lokalne społeczności w odkrywanie, dokumentowanie i opowiadanie historii własnej okolicy. Mieszkańcy współtworzą mapy fyrtli (dzielnic), dzielą się wspomnieniami, fotografiami i wiedzą o miejscach ważnych dla lokalnej tożsamości. W ramach inicjatywy rozwijane są także archiwa społeczne, które gromadzą relacje, dokumenty i pamiątki związane z codziennym życiem mieszkańców.
Depozytariusze, partnerzy i opiekunowie dziedzictwa
W działaniach związanych z niematerialnym dziedzictwem kulturowym Poznańskie Centrum Dziedzictwa współpracuje przede wszystkim z Polskim Towarzystwem Ludoznawczym, które jest partnerem projektu „Po poznańsku” poświęconego identyfikacji i badaniu niematerialnego dziedzictwa Poznania. Istotną rolę odgrywają również badaczki i badacze reprezentujący różne dziedziny nauki, w tym etnologię, antropologię, historię, kulturoznawstwo i socjologię, którzy wspierają działania dokumentacyjne i badawcze.
Ważnym partnerem jest również Zaułek Rzemiosła, czyli miejski program wspierający lokalnych rzemieślników i tradycyjne zawody. Współpraca ta pozwala zwracać uwagę na rolę rzemiosła jako istotnego elementu dziedzictwa kulturowego miasta oraz wspierać osoby podtrzymujące i rozwijające tradycyjne umiejętności.
Poznańskie Centrum Dziedzictwa współpracuje także ze społecznościami lokalnymi oraz radami osiedli, zwłaszcza na obszarach Ostrów Tumski-Śródka-Zawady, Łazarz, Jeżyce i Wilda. Współpraca ta jest szczególnie widoczna w projektach angażujących mieszkańców w dokumentowanie lokalnej historii, gromadzenie wspomnień, tworzenie archiwów społecznych oraz opowiadanie o codziennym dziedzictwie swoich dzielnic.
Przydatne linki
Informacje o instytucji, wydarzenia, publikacje, projekty:
Zwiedzanie, wystawy, wydarzenia, oferta edukacyjna:
- Brama Poznania
- Centrum Szyfrów Enigma
- Trakt Królewsko-Cesarski
- Poznański Szlak Legend dla Dzieci
- Projekt „Po poznańsku” i działania dotyczące niematerialnego dziedzictwa Poznania
- Fest Fyrtel
Aktualne informacje o wydarzeniach, spacerach, warsztatach i oprowadzaniach publikowane są na bieżąco na stronach internetowych, newsletterze oraz w mediach społecznościowych Poznańskiego Centrum Dziedzictwa i jego marek.
Dane kontaktowe i rezerwacje
Poznańskie Centrum Dziedzictwa
ul. Gdańska 2
61-123 Poznań
tel. +48 61 647 76 34
e-mail: centrum@pcd.poznan.pl
www: https://pcd.poznan.pl/
Bilety na wydarzenia oraz wybrane formy zwiedzania można rezerwować i kupować online za pośrednictwem systemu biletowego Poznańskiego Centrum Dziedzictwa: https://bilety.pcd.poznan.pl/
Grupy zorganizowane oraz osoby zainteresowane ofertą edukacyjną i wydarzeniami proszone są o wcześniejszy kontakt z Obsługą Klienta Bramy Poznania lub Centrum Szyfrów Enigma.
