Podczas V konferencji „Dziedzictwo kulturowe: szanse i wyzwania dla samorządów”, która odbyła się 28 maja 2026 r. w Spycimierzu, ogłoszono laureatów III edycji konkursu o Polską Nagrodę Kultury Niematerialnej „Siła Tradycji”.
To pierwszy ogólnopolski konkurs, w którym środowisko niematerialnego dziedzictwa kulturowego nagradza tych, którzy są temu dziedzictwu najbliżsi — osoby, instytucje, organizacje, samorządy i wspólnoty lokalne działające na rzecz jego ochrony, przekazu i promocji. Nagrody przyznano w trzech kategoriach: Ochrona, Przekaz i Promocja. W kategorii Promocja Kapituła przyznała dwa równorzędne pierwsze miejsca.
Kategoria Ochrona
Laureatem w kategorii Ochrona zostało Muzeum Krakowa – instytucja chroniąca niematerialne dziedzictwo kulturowe miasta. To instytucja, która od dziesięcioleci konsekwentnie opiekuje się najważniejszymi tradycjami Krakowa, łącząc badania, dokumentację i codzienną współpracę ze społecznościami depozytariuszy. Dzięki tym działaniom krakowskie tradycje pozostają żywe, widoczne i nadal trwają w kolejnych pokoleniach. Szczególne znaczenie ma troska Muzeum o takie zjawiska jak szopkarstwo krakowskie, pochód Lajkonika, krakowska koronka klockowa czy działania związane z flisactwem wiślanym.
Nominowani w kategorii Ochrona:
- Dokumentacja i publikacja tradycji Podkoziołka na Biskupiźnie jako działania na rzecz ochrony dziedzictwa niematerialnego – Biblioteka i Centrum Kultury, Rekreacji im. Jana z Domachowa Bzdęgi w Krobi
- Ochrona tradycji łódzkich włókniarzy – Stowarzyszenie Byłych Włókniarzy i Włókniarek oraz Sympatyków Historii Łodzi „Ludzie Fabryki”
- Muzeum Toruńskiego Piernika – u nas historia ma smak i zapach – Muzeum Okręgowe w Toruniu
- Po poznańsku. Raport o niematerialnym dziedzictwie miasta – Poznańskie Centrum Dziedzictwa
Kategoria Przekaz
W kategorii Przekaz nagrodzono Międzypokoleniowy Zespół Obrzędowy „Zawsze Razem” – kultywowanie tradycji regionu łukowskiego. To wyjątkowa wspólnota, w której dzieci, młodzież i seniorzy wspólnie odtwarzają dawne obrzędy, uczą się lokalnej gwary i przekazują sobie wiedzę przez praktyczne działanie. Zespół pokazuje, że tradycja najlepiej trwa wtedy, gdy jest wspólnie przeżywana, wykonywana i rozwijana w lokalnej wspólnocie. Dzięki tej działalności dziedzictwo regionu łukowskiego pozostaje żywe i czytelne dla kolejnych pokoleń.
Nominowani w kategorii Przekaz:
- Turki idą – Ośrodek Kultury im. Zofii Trynieckiej w Grodzisku Dolnym
- Mistrz – uczeń – relacja łącząca sokolnicze pokolenia – Jarosław Przydacz
- Lekcja tradycji – Magdalena Bochenek
- Dźwiękowa Akademia Dziedzictwa Górniczego – Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu
Kategoria Promocja
W kategorii Promocja Kapituła przyznała dwa równorzędne pierwsze miejsca.
Jednym z laureatów został projekt „Ożywione historie imperium bawełnianego Izraela Poznańskiego” realizowany przez Muzeum Fabryki. To przedsięwzięcie pokazuje, jak nowoczesne technologie mogą pomagać opowiadać o dziedzictwie w sposób atrakcyjny, angażujący i zarazem rzetelny. Dzięki połączeniu autentycznej przestrzeni dawnej fabryki, historycznych artefaktów i współczesnych narzędzi narracji historia staje się bliższa i bardziej dostępna dla nowych odbiorców.
Drugie równorzędne pierwsze miejsce otrzymał Światowy Festiwal Wikliny, organizowany przez Ogólnopolskie Stowarzyszenie Plecionkarzy i Wikliniarzy. To wydarzenie, które pokazuje, że tradycyjne rzemiosło może być jednocześnie mocno zakorzenione w historii i atrakcyjne dla współczesnego odbiorcy. Festiwal łączy pokazy mistrzów, warsztaty, konkursy i działania edukacyjne, budując nową widoczność plecionkarstwa oraz otwierając je na szeroką publiczność w kraju i za granicą.
Nominowani w kategorii Promocja:
- Procesja Bożego Ciała w Łowiczu – Miasto Łowicz
- Międzynarodowe Targi Sztuki Ludowej – IMAGO Centrum Sztuki Ludowej
- Promocja koronki koniakowskiej – Fundacja Koronki Koniakowskiej
Tegoroczna edycja konkursu po raz kolejny pokazała, jak różnorodne, twórcze i ważne są działania podejmowane na rzecz niematerialnego dziedzictwa kulturowego w Polsce. Zarówno laureaci, jak i nominowani udowadniają, że tradycja może być jednocześnie zakorzeniona, żywa i obecna we współczesnym życiu wspólnot.