Miejsce
Biskupizna to wyjątkowy mikroregion etnograficzny położony w południowo-zachodniej części województwa wielkopolskiego (powiat gostyński), obejmujący 13 miejscowości w gminach: Krobia, Piaski i Gostyń. Historycznym i kulturowym centrum regionu jest miasto Krobia, a szczególną rolę odgrywa wieś Domachowo.
Do miejscowości silnie związanych z tradycją biskupiańską należą m.in.: Domachowo, Stara Krobia, Posadowo, Potarzyca, Sułkowice, Rębowo, Bukownica, Żychlewo, Wymysłowo, Chumiętki, Sikorzyn oraz Grabianowo.
Nazwa regionu związana jest z tym, że od XIII do końca XVIII wieku tereny te pozostawały własnością biskupów poznańskich. To szczególne uwarunkowanie historyczne sprzyjało wykształceniu odrębnej i silnej tożsamości regionalnej, zachowanej do dziś.
Na czym polega tradycja?
Tradycja biskupiańska to jeden z najlepiej zachowanych i najpełniej praktykowanych zespołów kultury ludowej w Polsce. Obejmuje żywe praktyki niematerialnego dziedzictwa kulturowego, przekazywane w sposób naturalny – w rodzinach, lokalnych wspólnotach i podczas wydarzeń obrzędowych.
Składa się na nią m.in.:
• Charakterystyczny strój biskupiański z bogatym haftem, kopkami i kryzami
• Muzyka, śpiew i taniec ludowy, wykonywane podczas obrzędów, uroczystości rodzinnych i spotkań wspólnotowych
• Zwyczaje i obrzędy doroczne oraz rodzinne, silnie związane z kalendarzem kościelnym
• Gwara i przekaz ustny, utrwalające lokalną pamięć i tożsamość.
Tradycję biskupiańską wyróżnia wysoki poziom estetyczny, dbałość o detal oraz wyjątkowa ciągłość przekazu międzypokoleniowego. Jest ona interesująca dla miłośników kultury ludowej, turystów kulturowych, rodzin z dziećmi, edukatorów, animatorów kultury oraz badaczy dziedzictwa niematerialnego.
Kiedy warto przyjechać?
Biskupizna oferuje możliwość kontaktu z tradycją przez cały rok, jednak są momenty szczególne, kiedy objawia się ona w pełni:
• Styczeń–luty – obrzędy zapustne, Podkoziołek, Katarzynki, kolędowanie
• Wiosna – obrzędy wiosenne, „Nowe Lotko”, uroczystości kościelne
• Lato (lipiec–sierpień) – Tabor Wielkopolski na Biskupiźnie w Starej Krobi, warsztaty śpiewu, tańca, muzyki i rękodzieła (również Mały Tabor dla dzieci i młodzieży)
• Wrzesień – Festiwal Tradycji i Folkloru w Domachowie (drugi weekend września)
• Późne lato i jesień – dożynki i obrzędy dziękczynne
Przez cały rok dostępne są m.in. Muzeum Stolarstwa i Biskupizny w Krobi, warsztaty w Pracowni Artystycznej Ferment w Żychlewie oraz wydarzenia teatralne i muzyczne realizowane w gwarze biskupiańskiej.
Co można przeżyć i czego się nauczyć na miejscu?
Pobyt na Biskupiźnie to bezpośrednie doświadczenie żywej tradycji poprzez udział, działanie i spotkanie z ludźmi, którzy ją współtworzą.
Odwiedzający mogą:
• Uczestniczyć w obrzędach dorocznych i rodzinnych (kolędowanie, dożynki, Podkoziołek, święta kościelne)
• Wziąć udział w potańcówkach, spotkaniach śpiewaczych i muzycznych
• Spotkać się z mistrzami tradycji – muzykami, hafciarkami, tancerzami i twórcami ludowymi
• Doświadczyć międzypokoleniowej wspólnoty i otwartości lokalnych społeczności.
Na miejscu można nauczyć się:
• Tradycyjnego śpiewu biskupiańskiego przekazywanego ustnie
• Podstaw tańców biskupiańskich
• Gry na instrumentach ludowych – dudach i skrzypcach podwiązanych
• Szycia i haftowania elementów stroju biskupiańskiego oraz układania kopek,
• Znaczenia symboli i obrzędów w lokalnej kulturze.
Depozytariusze i opiekunowie tradycji
Depozytariuszami tradycji biskupiańskiej są przede wszystkim mieszkańcy Biskupizny – rodziny, w których przekaz międzypokoleniowy obejmuje śpiew, taniec, strój, obrzędy i gwarę.
Do kluczowych opiekunów tradycji należą:
• Biskupiański Zespół Folklorystyczny z Domachowa i okolic
• Zespół Biskupiański „Młodzi Biskupianie” ze Starej Krobi
• Dziecięce zespoły biskupiańskie działające przy szkołach i przedszkolach
• Mistrzowie tradycji – muzycy, śpiewacy, hafciarki i znawcy obrzędów
• Koła Gospodyń Wiejskich
• Gmina Krobia oraz instytucje kultury i edukacji, w szczególności Biblioteka i Centrum Kultury, Rekreacji im. Jana z Domachowa Bzdęgi w Krobi.
Przydatne linki
Dane kontaktowe i rezerwacje
- Biblioteka i Centrum Kultury, Rekreacji im. Jana z Domachowa Bzdęgi w Krobi
Krzysztof Polowczyk, tel. 721 382 099
Beata Kabała, tel. 607 247 845 - Biskupiański Zespół Folklorystyczny z Domachowa i Okolic
tel. 501 257 874 - Muzeum Stolarstwa i Biskupizny w Krobi
Marek Hałas, tel. 501 065 535 - Pracownia Artystyczna Ferment w Żychlewie
Magdalena Wojciechowska‑Grzymisławska, tel. 695 460 587 - Grupa Teatralna „Na Fali” w Krobi
Magdalena Andrzejewska, tel. 601 809 015 - KGW Domachowo
tel. 506 481 342
