Miejsce
Kraków
Na czym polega tradycja
Powstałe w 1899 r. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa (od 2019 r. Muzeum Krakowa) od ponad stu lat dokumentuje dzieje miasta, gromadzi pamiątki oraz popularyzuje jego historię. Jednym z najważniejszych obszarów działalności muzeum jest jednak ochrona i upowszechnianie niematerialnego dziedzictwa kulturowego Krakowa.
Od 1946 r. Muzeum organizuje Konkurs Szopek Krakowskich, sprawując opiekę nad tradycją szopkarstwa, a od 1947 r. – pochód Lajkonika. W kolejnych latach przejęło także opiekę nad tradycją Bractwa Kurkowego oraz powołało wyspecjalizowaną komórkę zajmującą się folklorem i tradycjami miasta. Jej kontynuacją jest utworzone w 2023 r. Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa w Domu pod Krzyżem – miejsce spotkań depozytariuszy i „dom żywej tradycji”.
Dzięki sieci oddziałów Muzeum jest blisko lokalnych społeczności i ich zwyczajów. Rydlówka łączy pamięć o wydarzeniach, które zainspirowały „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, z pielęgnowaniem bronowickich tradycji. W Starej Synagodze prezentowane jest dziedzictwo krakowskich Żydów, Muzeum i Centrum Ruchu Harcerskiego dokumentuje tradycje harcerskie, a Przystań Muzeum współpracuje ze środowiskiem flisaków wiślanych.
Muzeum prowadzi również badania nad lokalnymi zwyczajami, opiekuje się zbiorami związanymi z niematerialnym dziedzictwem – w tym liczącą 295 obiektów kolekcją konkursowych szopek – oraz rozpoznaje i dokumentuje kolejne zjawiska dzięki programowi naukowemu „Atlas niematerialnego dziedzictwa Krakowa”.
Kiedy warto przyjechać?
Muzeum Krakowa prezentuje bogatą ofertę poświęconą niematerialnemu dziedzictwu kulturowemu miasta. Obejmuje ona zarówno wystawy stałe (m.in. w Rydlówce i Pałacu Krzysztofory), jak i czasowe, wśród których od lat zainteresowaniem cieszy się pokonkursowa wystawa szopek krakowskich.
- Konkurs Szopek Krakowskich – corocznie pierwszy czwartek grudnia, Rynek Główny, godz. 10.00–12.00 (najbliższy 3 grudnia 2026)
- Pokonkursowa wystawa szopek krakowskich, 9 grudnia 2026 – 27 lutego 2027, Pałac Krzysztofory, Rynek Główny 35
- Pochód Lajkonika – corocznie czwartek oktawy Bożego Ciała, trasa między Zwierzyńcem a Rynkiem Głównym, godz. 12.30–21.30 (najbliższy 3 czerwca 2027)
- Flis Królewski na Wiśle, corocznie po 3 maja, Przystań Muzeum przy Bulwarze Rodła na Wisłą i cały odcinek Wiły od „0” do Gdańska (najbliższy 4 maja 2027)
- Krakowski Babski Comber, corocznie ostatnia sobota karnawału, trasa między targowiskiem Stary Kleparz a Rynkiem Głównym, godz. 14.00-16.00 (najbliższy 6 lutego 2027)
- Konkurs najpiękniejsze drzewko emausowe, corocznie sobota dwa tygodnie przed Świętami Wielkanocnymi, Plac Szczepański, godz. 10.00 (najbliższy 13 marca 2027)
- Pokonkursowa wystawa drzewek emausowych, Kamienica Hipolitów, pl. Mariacki 3, 21marca – 3 maja 2027
- Osadzanie Chochoła, corocznie sobota około 20 listopada, Rydlówka, godz. 11. 00–18. 00, ul. Włodzimierza Tetmajera 28 (najbliższe 21 listopada 2026)
- Pochód Kolędniczy, corocznie ostatnia sobota grudnia, trasa z Rydlówki do Rynku Głównego (najbliższy 30 grudnia 2026)
- Wystawa czasowa: „Kraków. Dźwięki, melodie, słowa”, Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa, ul. Szpitalna 21, od środy do niedzieli, godz. 10.00–17.00 (wystawa czynna do 11 października).
Co można przeżyć i czego się nauczyć na miejscu?
Szczególne miejsce zajmują warsztaty prowadzone przez depozytariuszy tradycji, umożliwiające bezpośredni kontakt z żywym dziedzictwem. Uczestnicy mogą poznać m.in. szopkarstwo krakowskie, koronkę klockową czy techniki zdobienia stroju krakowskiego. Zajęcia są dostosowane zarówno do dzieci, rodzin i początkujących, jak i osób chcących rozwijać swoje umiejętności podczas warsztatów mistrzowskich z zakresu szopkarstwa, koronki klockowej czy haftu krakowskiego. Warsztaty prowadzone są bezpośrednio przez depozytariuszy zjawisk wpisanych na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Muzeum Krakowa zapewnia niezbędne materiały i narzędzia do pracy. Część warsztatów jest bezpłatna.
- Warsztaty szopkarskie dla rodzin z dziećmi
Cykl trzech spotkań prowadzonych przez doświadczonych szopkarzy, podczas których uczestnicy wykonują od podstaw własne szopki konkursowe. Poznają kolejne etapy ich budowy – od projektu, przez dekoracje, po oświetlenie i mechanizmy. Gotowe prace biorą udział w Konkursie Szopek Krakowskich i są prezentowane na wystawie pokonkursowej w Pałacu Krzysztofory.
- Warsztaty mistrzowskie dla młodych szopkarek i szopkarzy
Specjalistyczne zajęcia dla osób od około 14. roku życia, uczestników Konkursu Szopek Krakowskich, którzy chcą rozwijać swoje umiejętności pod okiem uznanych twórców.
- Warsztaty mistrzowskie dla dorosłych
Zajęcia dla osób przygotowujących się do udziału w Konkursie Szopek Krakowskich lub doskonalących swój warsztat. Prowadzone są w grupach dla początkujących i zaawansowanych.
- Warsztaty szopkarskie dla przedszkoli i szkół podstawowych
Podczas cyklu trzech spotkań dzieci wykonują własne szopki z przygotowanych elementów, poznając tradycję szopkarstwa krakowskiego i biorąc udział w Konkursie Szopek Krakowskich. Wszystkie prace prezentowane są na wystawie pokonkursowej.
- Warsztaty krakowskiej koronki klockowej
Zajęcia prowadzone przez mistrzynie ze Stowarzyszenia Koronczarek Ziemi Krakowskiej, podczas których uczestnicy poznają tradycję koronki klockowej oraz wykonują charakterystyczne wzory wykorzystywane w stroju krakowskim.
- Warsztaty haftu krakowskiego
Uczestnicy uczą się zdobienia elementów stroju krakowskiego i współczesnych przedmiotów użytkowych technikami inspirowanymi haftem i aplikacjami z gorsetów bronowickich. Warsztaty prowadzą specjalistki z Pracowni Stroju Krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Bronowic.
- Warsztaty poświęcone tradycji Lajkonika
Zajęcia dla przedszkolaków i uczniów klas I–III szkół podstawowych prowadzone z udziałem członków orszaku Lajkonika. Łączą opowieść o historii i symbolice pochodu z zabawami muzyczno-ruchowymi, nauką tańca i piosenki oraz wykonaniem tradycyjnych tatarskich czapek. Dzieci mogą następnie wykorzystać własnoręcznie wykonane nakrycia głowy podczas udziału w pochodzie Lajkonika.
Depozytariusze, partnerzy i opiekunowie dziedzictwa
Muzeum Krakowa od lat współpracuje z licznymi społecznościami depozytariuszy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Krakowa – zarówno grupami nieformalnymi, jak i organizacjami społecznymi. Najdłuższą historię ma współpraca ze środowiskiem szopkarzy krakowskich oraz orszaku Lajkonika, przekazywana z pokolenia na pokolenie. Wśród organizacji reprezentujących to środowisko działa m.in. Fundacja Tradycja Szopki Krakowskiej.
Od 2015 r. Muzeum współpracuje także ze Stowarzyszeniem Koronczarek Ziemi Krakowskiej, a z Towarzystwem Przyjaciół Bronowic realizuje działania związane z tradycyjnym strojem krakowskim i organizacją dorocznego Osadzenia Chochoła. Partnerami Muzeum są również organizacje skupiające flisaków wiślanych, które współtworzą coroczny Królewski Flis na Wiśle.
Ponadto Muzeum współpracuje z licznymi organizacjami pozarządowymi, grupami lokalnymi i zespołami artystycznymi, rozwijając działania na rzecz ochrony i popularyzacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Jednocześnie, dzięki programowi naukowemu „Atlas niematerialnego dziedzictwa Krakowa”, rozpoznaje i nawiązuje współpracę z kolejnymi społecznościami depozytariuszy tradycji miasta.
Przydatne linki
Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa (FB)
Przystań Muzeum (FB)
Rydlówka (FB)
Dane kontaktowe i rezerwacje
Centrum Obsługi Zwiedzających
Rynek Główny 35 (Pałac Krzysztofory)
31-011 Kraków
czynne: poniedziałek – niedziela 10.00 – 19.00
tel. 12 426 50 60
email: info@muzeumkrakowa.pl
